Een belangrijke activiteit van de stichting is het verzamelen, restaureren en onderhouden van de werktuigen en voertuigen. De verzameling bestaat uit circa 80 werktuigen en geeft hiermee een goed beeld van het materiaal op de boerderij in de periode 1850-1960.
We zijn altijd op zoek naar nieuwe interessante werktuigen om onze collectie mee uit te breiden. Daarnaast hebben we werktuigen die niet helemaal passen in onze doelstelling of werktuigen dubbel, deze bieden we te koop aan.
Iedere donderdagmorgen wordt er in de schuur van Boerderij Groot Zandbrink gewerkt aan de restauratie van de werktuigen.
Voor meer informatie over de werktuigen of indien u het leuk vindt om mee te klussen kunt u contact met ons opnemen.
De collectie
Algemeen:
In deze streek werd de landbouw veelal uitgeoefend voor het verkrijgen van veevoer dat op het eigen bedrijf werd aangewend voor het aanwezige veebestand. Dit bestond uit kippen, geiten, een enkel schaap en koeien. Op de kleinere bedrijven was een klein paard, een zogenaamde hit, aanwezig. Op de grotere bedrijven werden meestal twee paarden gebruikt om de voorkomende werkzaamheden te verrichten.
Omdat op de meeste bedrijven in deze streek zowel grasland als bouwland aanwezig was noemde men deze bedrijven ‘gemengde landbouwbedrijven’. Hieronder vindt u een selectie uit onze oude voertuigen.
Gemengd landbouwbedrijf: onderdeel oude voertuigen
De voertuigen die in het verleden in deze streek gebruikt werden ten behoeve van het werk op de boerderij hadden meestal houten spaakwielen met brede velgen en ijzer beslag. Op de zandwegen was dit ideaal want dit vergde de minste trekkracht voor de paarden. De voertuigen werden gemaakt door de wagenmaker, die in elk dorp aanwezig was evenals en smid en de schilder. Deze ambachtslieden hadden elkaar nodig om het gerij ( = paard, tuig, en wagen of alleen de wagen?) compleet te maken. Het betekende ook dat in het op zich eenvoudige voertuig veelal wel iets specifieks van elke wagenmaker was terug te vinden.
Tweewielige stortkar
Dit wat robuust aandoende voertuig werd reeds in het verre verleden gebruikt op de kleinere boerderijen voor het vervoer van grond en mest. Door een houten pen weg te trekken kiepte de kar naar achteren en kon de geladen vracht in één keer gelost worden.
Driewielige stortkar
Het gebruik en de mogelijkheden waren gelijk aan de tweewielige stortkar. Vanzelfsprekend werd door de drie wielen minder van het paard gevergd en kon dus iets meer worden geladen.
De oogstwagen
Op de wat grotere bedrijven was de boerenwagen reeds enkele eeuwen in gebruik en werd dagelijks ingezet voor het vervoer van mensen, hooi, koren, mest en grond. Meestal bespannen met twee paarden.
De boerenwagen
Dit ambachtelijk vervaardigde voertuig is qua constructie een kunststuk. De wagen werd door de plaatselijke wagenmaker in samenwerking met de smid en soms de schilder in ongeveer drie weken gebouwd en bracht dan ongeveer fl. 400,= á fl. 500,= op.
Gemengd landbouwbedrijf: onderdeel oude graslandwerktuigen
De werktuigen die in dit verband een rol speelden werden gebruikt voor het onderhouden en bemesten van het grasland en de hooibouw. Vooral dit laatste was een zeer bewerkelijk proces waar pas medio juni mee werd begonnen. Omdat men zeer afhankelijk was van de weersomstandigheden duurde de periode tussen maaien en het opbergen in de hooiberg soms meer dan twee weken. Ook hier een selectie uit ons bestand.
De tweepaards grasmaai-machine
Dit werktuig werd op de wat grotere bedrijven gebruikt om het gras te maaien. Dit werd dan gehooid of ingekuild.
De vorkjesschudder
Dit technisch vernuftige werktuig werkte het gemaaide gras los van de grond en gooide het omhoog zodat het beter kon drogen.
De sleephark
Als het hooi voldoende droog was, moest het bij elkaar worden geharkt op zogenaamde wiersen of welen. Daarna werden oppers of ruiters gemaakt die afhankelijk van het weer na enige tijd werden opgehaald en in de hooiberg bij de boerderij opgetast.
De zwadkeerder
Met dit werktuig dat wat later is ontwikkeld konden ook wiersen of welen worden gemaakt, deze kwamen in de lengte van de akker te liggen, waardoor de bewerking sterk werd vereenvoudigd.
De kunstmeststrooier
Het is nog niet zo lang geleden dat de kunstmest in korrelvorm met de hand of achter vanaf een wagen over het grasland werd gestrooid. Er werden echter ook meststoffen gebruikt die erg moeilijk met de hand waren te strooien, zoals thomas slakkenmeel, kalizout etc.
Hiervoor bracht de kunstmeststrooier uitkomst.
Onze ‘grote’ trots: de Mallejan
In 2005 werd de collectie uitgebreid met een aantal boswerktuigen en ook wat voertuigen, afkomstig uit het voormalige bosbouwmuseum in Kasteel Groeneveld in Baarn. Hierbij was inbegrepen een grote Mallejan. Dit imposante werktuig heeft 30 jaar de toegang tot het Kasteel Groeneveld in Baarn opgesierd en is daar in de loop van de tijd qua houtwerk helemaal vergaan. Oorspronkelijk is deze mallejan aangeschaft door het Kroondomein in Apeldoorn en van daar terechtgekomen bij het museum van Staatsbosbeheer. Het bosbouwmuseum stelde het werktuig graag ter beschikking aan onze stichting. Restauratie werd mogelijk met inschakeling van molenbouwer Endendijk uit Terschuur die de restauratie van de wielen tegen kostprijs heeft verricht. Gelukkig zijn de toch wel hoge kosten van de restauratie grotendeels betaald door enkele sponsors.
